काठमाडौं — समाजले कुनै व्यक्तिलाई चिन्ने आधार प्रायः उसका विगतका क्रियाकलाप हुन्छन्। तर, इतिहास साक्षी छ—विगतले बदनाम बनाएका धेरै पात्रहरू नै पछि समाजका लागि प्रेरणाका स्रोत बनेका छन्। यही सन्दर्भमा पछिल्लो समय पुनः चर्चामा आएका मिलन गुरुङ, उर्फ चक्रे मिलन, फेरि एकपटक सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा छन्।
विगतमा ‘गुण्डा नाइके’ को रूपमा चिनिएका चक्रे मिलन हाल नेकपा (एमाले) ले गोरखा–२ बाट उम्मेदवार बनाएको समाचारसँगै राजनीतिक र सामाजिक वृत्तमा तीव्र चर्चा सुरु भएको छ। प्रहरी हिरासत, हतियार बरामद र पुराना आरोपहरूले उनको नामसँग जोडिएका नकारात्मक छायाँ फेरि उत्रिएका छन्। तर, प्रश्न यत्ति हो—के मानिस सधैँ आफ्नो विगतकै कैदी भएर बस्न बाध्य हुन्छ ?

इतिहास सधैँ कालो हुँदैन

मानव सभ्यताको इतिहास हेर्ने हो भने, रूपान्तरणका असंख्य उदाहरण भेटिन्छन्। कुख्यात डाँकु वाल्मीकि नै पछि गएर रामायण जस्तो महान् ग्रन्थका रचयिता बने। नेल्सन मण्डेला आतंककारीको आरोपमा जेल हालिएका थिए, तर पछि उनी शान्ति र मेलमिलापका प्रतीक बने। भारतका वाल्मिकी समुदायका धेरै पूर्व डकैतहरू आज सामाजिक अभियन्ता बनेर सम्मानित जीवन बिताइरहेका छन्। यी उदाहरणले एउटा गहिरो सत्य देखाउँछन्—मानिस बदलिन सक्छ, यदि उसलाई अवसर र सही बाटो दिइयो भने।

चक्रे मिलन: केवल विगत होइन

चक्रे मिलनको विगत विवादास्पद रहँदै आएको तथ्य नकार्न सकिँदैन। तर पछिल्ला वर्षहरूमा उनी खुलेआम आपराधिक गतिविधिमा सक्रिय देखिएका छैनन्। बरु, उनी विभिन्न सामाजिक सहयोग, स्थानीय सहकार्य र राजनीतिक संवादमा संलग्न भएको दाबी उनका निकटवर्तीहरू गर्छन्। एमाले नेतृत्वले उनलाई उम्मेदवार बनाउनु आफैंमा एउटा सन्देश हो—राजनीति केवल ‘निर्दोष’ को खेल होइन, परिवर्तन चाहनेहरूको पनि यात्रा हो। यदि राजनीतिक दलहरूले सुध्रिने सम्भावना भएका व्यक्तिलाई सधैँ निषेध गरे भने, समाजमा पुनर्स्थापनाको ढोका कहिल्यै खुल्दैन।

कानुनको दायरा र नैतिक जिम्मेवारी

यो स्पष्ट छ—कानुनभन्दा माथि कोही हुँदैन। चक्रे मिलनमाथि लागेको पछिल्लो घटनाको सत्य–असत्य प्रहरी अनुसन्धान र अदालतले नै निर्धारण गर्नेछ। तर, अनुसन्धान नटुंगिँदै निष्कर्ष सुनाइसक्ने प्रवृत्ति लोकतान्त्रिक मूल्यसँग मेल खाँदैन। समाजले अपराध र अभियोग छुट्याउन जान्नुपर्छ, र सुधारको चाहना देखिएकालाई पूर्वाग्रहले होइन, प्रमाणले मूल्यांकन गर्नुपर्छ। परिवर्तनको अवसर: समाजको पनि परीक्षा
आज चक्रे मिलन मात्र परीक्षणमा छैनन्, समाज पनि परीक्षणमा छ। के हामी मानिसलाई एकपटकको गल्तीका आधारमा सधैँका लागि दण्डित गर्छौं ?

कि, परिवर्तनको ढोका खुला राख्छौं ? राजनीति र समाज दुवै सुधारको प्रक्रिया हुन्—एकरूप, स्थिर र निष्कलङ्क मात्र होइनन्। यदि चक्रे मिलन साँच्चिकै नयाँ बाटोमा हिँड्न चाहन्छन् भने, समाजले निगरानीसँगै अवसर पनि दिनु पर्छ।

अन्ततः, मानिसको मूल्यांकन उसको विगतले होइन, वर्तमान र भविष्यप्रतिको इमानदार प्रयासले हुनुपर्छ।